Nagidos, Orta Daðlýk Kilikia’daki bir antik yerleþimdir. Anemurium’un 10 km. doðusunda, Ýçel Ýli’nin, antik ismi Nagidos olan Bozyazý ilçesinin, bugün Paþabeleni diye adlandýrýlan tepesinin üzerinde akropolü, eteklerinde de nekropolü bulunmaktadýr.
Paþabeleni tepesi 68 m yükseklikte, yaklaþýk 400 x 300 m. ebatlarýndadýr. Akropol’ün batýsýnda, Toroslar’dan gelen nehir (Sini Çayý) denize kavuþmaktadýr. Nagidos’un konumu bilinçli olarak seçilmiþ ve akropolü, denizden ýrmak içersine girecek olan gemilerin görülebileceði nokta üzerine kurulmuþtur. Hemen Nagidos akropolünün 200 m karþýsýndaki ada (Nagidussa) da Nagidos’un konumunu güçlendirmektedir. Hekataios’a göre “Nagis Kubernetes” adýnda semitik kökenli birisi tarafýndan kurulmuþ olduðu savunulan Nagidos’da yerleþim, Ý.Ö. 2000’de Luvi halkýnýn oluþturduðu Tarhundaþþa krallýðýnýn sýnýrlarý içinde bulunuyordu. Asur döneminde belirsizlik vardýr: Asurlar’ýn Ý.Ö. 8.yüzyýl sonlarýnda Göksu nehrine kadar gelmiþ olduklarý bilinmekle beraber Nagidos ve civarýndaki varlýklarý kesinleþtirilememektedir.
Nagidos’un Ý.Ö. 7. yy.’da bir Samos kolonisi, belki emporio’su olduðu ve böylelikle ticarete açýlmýþ bir liman kenti kimliði kazandýðý bilinmektedir. Asur metinlerinde geçen Ýonialýlar’ýn ve Grekler’in, Kilikia’nýn daðlýk kýsmýnda kendileri için üsler kurduklarý ve Fenikeliler ile doðu ticaretini sürdürdükleri yönündeki bilgiler de ticaretin yoðunluðunu belgeler niteliktedir. Bölge hakkýndaki kesin bilgiler Ý.Ö. 6.yüyýlda “Yeni Babil” metinlerinde geçen Pirindu ve kralý Appuaþu ile ortaya çýkmaktadýr. Ý.Ö. 557-556 yýllarýnda Pirindu kralý Appuaþu’ya karþý bir sefer düzenleyen Babil kralý Nergilissar’ýn bu seferiyle ilgili metinlerde, kralýn ordularýnýn, “atalarýnýn baþkenti” olan bugünkü Meydancýkkale ile baðdaþtýrýlan Kirþu’ya kadar geldiði bildirilmektedir. Pers döneminde (Ý.Ö. 6-4.yüzyýl) Meydancýkkale’nin bir Pers garnizonu olduðu bilinmektedir. Bu dönemde Nagidos da Pharnabazus’a ait gümüþ sikkeler bulunmuþtur. Bu durum, Nagidos’un Ý.Ö. 5.yüzyýl sonu ve 4.yüzyýllarda ekonomik açýdan güçlü olduðunun da bir göstergesidir.
Nagidos’un kalýntýlarý Bozyazý Ýlçesi’nde, kýyýya yakýn bir tepe üzerindedir. Hakkýnda çok az bilgi bulunan kentten günümüze ulaþan yalnýzca sur kalýntýlarýdýr. Bozyazý Çayý üzerindeki köprü Roma Çaðýna ait özellikler ortaya koymaktadýr. Roma ve Bizans Döneminden kalma tarihi mekânlarýn arasýnda su yolu kalýntýsý ile bir hamamýn temelleri de bulunmaktadýr.
Antik kaynaklar Nagidos’un da Kelenderis gibi, Samoslular tarafýndan kolonileþtirildiðini belirtmektedir.
Nagidos’un M.Ö. 5. ve 4. yüzyýllarda Pers egemenliði altýnda olduðu, bu dönemde basýlan satraplýk sikkelerinden anlaþýlmaktadýr. Kent, ilkin Hellenistik Çaðda Mýsýr’daki Ptolemaioslarýn etkisi altýna girmiþse de daha sonra yoðun korsan saldýrýlarý sonucunda tüm gücünü yitirmiþtir. Bu gün müzede sergilenen eserler, kentin batýsýnda rastlantý sonucu bulunan mezarlardan çýkarýlmýþtýr. M.Ö. 4. ve 3. yüzyýldan kalma bu eserler piþmiþ topraktan yapýlmýþ lahit mezarlarýn yanýna ve içine konan oldukça zengin ölü armaðanlarýný içermektedir. 1985 ve 1986 yýllarýnda Anamur Müzesi tarafýndan yapýlmýþ olan Nagidos Kurtarma Kazýlarý “Paþabeleni Tepesi Ataürk Parký” olarak nitelendirilen tepenin batý yamacý ve ayrýca da doðu yamacýnda sürdürülmüþtür. Buralardan çýkan buluntular mezarlara ait olup, tepenin yamaçlarýnýn nekropol olduðunu göstermiþtir. Nagidos antik kentinin akropolü ve eteklerindeki nekropolü, bugünkü adý ile Paþabeleni Tepesi’nin Koruma Amaçlý Ýmar Planý, kazý amacýna uygun olmasý açýsýndan tekrar ele alýnarak geliþtirilmiþtir. Sur duvarý tepeyi çevreleyerek akropolü, nekropolden ayýrmaktadýr Mimari özellikleri, surun iki evreli olduðunu ve Ý.Ö.5.yüzyýldaki ilk evresinden sonra, Ý.Ö. 4.yüzyýlýn sonunda geniþletilip, geliþtirildiðini göstermektedir.Ýki yýl içerÝsindeki çalýþmalar kapsamýnda sekiz ayrý açmada çalýþýlmýþ ve böylelikle Paþabeleni Tepesinin yerleþim yoðunluðu ve daðýlýmý hakkýnda belli sonuçlara ulaþýlmýþtýr. Sur duvarlarýnýn içersinde geliþmiþ olan yerleþim, dar mekanlý yapýlara iþaret etmektedir. Yapý özellikleri olsun, bulunan malzemenin günlük kullanýma ait kaplar ve bu türden diðer buluntulardan oluþmasý, tepenin akropol kýsmýnýn bir üs olarak kullanýldýðýna iþaret etmektedir. Duvar kalýnlýðý 2 m. olan bir yapý da dikdörtgen plana sahip olup sur duvarlarý içersinde tahkimli bir “bey evi” ne iþaret etmektedir. Tepenin güney yamaçlarý üzüm ve zeytin yetiþirmek üzere tarýmsal amaca yönelikken, doðu yamacý nekropol olarak kullanýlmýþtýr.
Nagidos (Bozyazý) çevresinin yüzey araþtýrmalarý sýrasýnda hemen Paþabeleni Tepesinin doðusunda, ayný Paþabeleni gibi tahkimli bir yerleþim daha bulunmuþtur. 4 km. batýsýnda ise 1960’lý yýllara kadar liman olarak hizmet vermiþ olan ve bugün Orman Ýþletmesine ait arazide de Paþabeleni’nin antik limanýný görmek mümkündür.
Bugüne kadar elde edilmiþ olan buluntular Ý.Ö. 6.yüzyýl ile Ý.Ö 2.yüzyýllar arasýna aittir. Yerleþim Ý.Ö. 2.yüzyýldan sonra terk edilmiþtir
Nagidos’taki arkeolojik kazýlar, Mersin Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölüm Baþkaný ve Mersin Üniversitesi Rektörlüðü Kilikia Arkeolojisini Araþtýrma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Serra Durugönül baþkanlýðýnda, Bakanlar Kurul Karaý ile Ýçel Ýli, Bozyazý Ýlçesi, antik Nagidos kenti kazý çalýþmalarý üçüncü yýlýnda da devam ettirilmiþtir. Kazý, Araþtýrma Görevlileri Ümit Aydýnoðlu ve Murat Durukan’ýn çabalarý ve Mersin Üniversitesi Arkeoloji Bölümü öðrencileri tarafýndan yapýlmýþtýr.
Nagidos antik kentinin önemi, buradan Kilikia (antik Çukurova) bölgesinde ve Küçükasya’da hiç olmadýðý oranda farklý tiplerde ve çok büyük bir zenginlikte Hellenistik dönem seramiðinin elde ediliyor olmasýdýr. Bunun yanýsýra buluntularýn Ý.Ö. 8.yüzyýldan – Ý.Ö. 3.yüzyýlýn sonuna kadar kesintisiz devam ediyor olmas bu antik kentin önemini vurgulamaktadýr.
Nagidos’taki bazý kalýntýlar:

Sur Duvarlarý
Nagidos’un tarihine açýklýk getiren bir diðer veri de sur duvarlarýdýr. Ý.Ö. 5. yüzyýlda Paþabeleni tepesininin zirvesini çevreleyen sur duvarlarý son derece özenli ve baþarýlý bir mimari tarz izlerken, bu yýl iç sur ve dýþ sur arasýnda yapýlan kazý çalýþmalarýnda bu erken surun, izleyen iki yüzyýl içerisinde üç evre geçirerek, suru saðlamlaþtýrma veya teras oluþturma amaçlý tamir ve destekleme evreleri geçirdiði anlaþýlmýþtýr. Yerleþim Ý.Ö. 5. yüzyýldan, Ý.Ö. 3.yüzyýlýn sonuna kadar iskan görmüþ, sonra dýþ güçlerin ilgi odaðý olmaktan çýkarak görkemini kaybetmeye baþlamýþtýr.

Agora
Tepenin güney yamacýnda yapýlan çalýþmalarda 10 basamaklý bir geçiþ alaný ve yanýnda mekanlarý bulunmuþtur. Basamaklarýn ve mekan duvarlarýnýn bu alanda yoðunlaþmasý ayrýca buluntularýn niteliði tepenin bu kýsmýný agora olarak nitelememizi mümkün kýlmaktadýr. Buluntular aðýrlýklý olarak sikke (40 adet) ve (ticari ürün taþýnmasýnda yaygýn olan) amphoralardýr.

Kerpiç Yapý
Yoðun olarak erken dönem seramiklerinin ve figürinlerinin ele geçtiði bu alanda bulunan kerpiç duvarlar bir depo’ya iþaret etmektedir. Burada kazýmýzýn en erken malzemesi olan Ý.Ö. 8.yüzyýla ait piþmiþ toprak figürinler ele geçmiþtir. Bunlar adorant, savaþçý-binici veya kutsal alanlara býrakýlan, boða gibi, hayvan figürinleridirler. En yakýn paralelleri Samos’ta bulunmuþtur. Bu þaþýrtýcý deðildir çünkü Nagidos da Ý.Ö. 8.yüzyýlda bir Samos kolonisi olarak kurulmuþtur. Bu tarihlemeyi destekleyici bir diðer buluntu grubu da yine ayný mekanda ele geçmiþ olan siyah ve kýrmýzý boyalý konsantrik veya spriral daireler ile bezenmiþ seramik parçalarýdýr.

Künk Sistemi
Tepenin kuzey yamacýnda yapmýþ olduðumuz kazýlarda harçlý bir tekne ve buradan su tahliye eden, son derece kaliteli bir künk tesisatýna rastlanmýþtýr. Künklerin Ý.Ö. 4.-3. yüzyýla tarihlenmesi mümkündür.